ALERJİK RİNİT
Alerjik rinit, normalde zararsız olan çevresel maddelere (alerjenler) karşı bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi sonucu burun içini döşeyen mukozanın iltihaplanmasıdır (enflamasyon). Alerjen madde burun mukozasına temas ettiğinde, bağışıklık hücreleri "histamin" başta olmak üzere çeşitli kimyasallar salgılar ve bu da klasik alerji semptomlarını tetikler.
Alerjik rinit, alerjenle karşılaşma zamanına göre temel olarak iki gruba ayrılır:
- Mevsimsel Alerjik Rinit (Saman Nezlesi): Genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında, ağaç, çayır ve yabani ot polenlerinin havada yoğun olduğu dönemlerde ortaya çıkar.
- Yıl Boyu Süren (Pereniyal) Alerjik Rinit: Ev tozu akarları (mite), evcil hayvan tüyleri (kedi, köpek epiteli) veya küf mantarları gibi kapalı ortam alerjenlerine bağlı olarak yılın 12 ayı boyunca devam eden tiptir.
Alerjik Rinit Bulguları ve Belirtileri
Alerjik rinit, hayatı doğrudan tehdit etmese de hastanın uyku kalitesini, okul veya iş performansını ve genel yaşam kalitesini çok ciddi şekilde düşürür. Polikliniğimize başvuran hastalarda üst ve alt solunum yollarını bir bütün olarak değerlendirdiğimizde şu tipik bulguları gözlemliyoruz:
- Hapşırma Nöbetleri: Özellikle sabahları veya alerjenle temas anında art arda gelen (bazen 10-15 kez) şiddetli hapşırmalar.
- Burun Akıntısı (Rinore): Su gibi berrak, şeffaf ve bol miktarda burun akıntısı.
- Burun Tıkanıklığı: Burun etlerinin (konka) şişmesine bağlı olarak gelişen, geceleri artan ve ağızdan nefes almaya zorlayan tıkanıklık.
- Kaşıntı: Sadece burunda değil; gözlerde, damakta, boğazda ve hatta kulak içlerinde hissedilen yoğun kaşıntı hissi.
- Göz Bulguları (Alerjik Konjonktivit): Gözlerde kızarıklık, sulanma ve şişlik (Alerjik rinite çok sık eşlik eder).
- Geniz Akıntısı ve Kuru Öksürük: Göğüs hastalıkları açısından en çok dikkat ettiğimiz bulgulardan biridir. Burun arkasından boğaza doğru inen akıntı, özellikle gece yattığınızda ve sabah kalktığınızda şiddetli bir kuru öksürüğe neden olur.
- Kronik Yorgunluk: Gece burun tıkanıklığı nedeniyle bozulan uyku yapısı, gün boyu halsizlik ve dikkat dağınıklığına yol açar.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Alerjik rinit tanısı büyük ölçüde hastanın anlattığı tipik şikayetlere (anamnez) dayanır. Ancak doğru tedaviyi planlamak ve "alerjeni" tespit etmek için spesifik testlere başvuruyoruz:
- Detaylı Tıbbi Öykü ve Fizik Muayene: Şikayetlerin hangi aylarda veya ortamlarda arttığı sorgulanır. Muayenede burun mukozasının soluk, ödemli (şiş) ve ıslak olduğu görülür. Hastalarda sık sık burnu yukarı doğru silme hareketine bağlı gelişen "alerjik selam" (burun ucunda yatay çizgi) ve göz altlarında morarma tipiktir.
- Deri Prick (Delme) Testleri: Alerji tanısında en hızlı, güvenilir ve yaygın kullanılan yöntemdir. Ön kola damlatılan alerjen solüsyonlarının deriye küçük bir iğne ile temas ettirilmesiyle yapılır. 15-20 dakika içinde deride oluşan kızarıklık ve kabarıklık, hangi maddeye alerjiniz olduğunu gösterir.
- Spesifik IgE Kan Testleri: Cilt testinin yapılamadığı durumlarda (örn. hastanın antihistaminik ilaç kullanıyor olması veya yaygın cilt hastalığı bulunması), kanda alerjenlere karşı oluşan spesifik antikorların (IgE) ölçüldüğü testlerdir.
- Astım Değerlendirmesi (SFT): Alerjik riniti olan her hastada potansiyel bir "Astım" riski vardır. Bu nedenle hastalarımızın mutlaka Solunum Fonksiyon Testi (Spirometri) ile alt hava yollarını da kontrol ediyoruz.
Tedavi Yöntemleri
Alerjik rinit tedavisinde amaç, şikayetleri ortadan kaldırmak ve hastanın normal yaşantısına dönmesini sağlamaktır. Tedavi planımız ARIA kılavuzlarına göre üç temel basamaktan oluşur:
1.Alerjenden Korunma (Çevresel Kontrol)
Tedavinin en temel, ancak uygulaması en zor basamağıdır. Tespit edilen alerjene göre yaşam alanının düzenlenmesini içerir.
- Polen alerjisi varsa: Sabah saatlerinde camların kapalı tutulması, dışarıdan gelince duş alınması,bahar aylarında açık havada spor yapılmaması önerilir.
- Ev tozu akarı alerjisi varsa: Yatak odasında halı bulundurulmaması, özel anti-alerjik nevresim kılıfları kullanılması, yatak takımlarının sık değiştirilmesi ve 60 derecede yıkanması, evde hava temizleme makinelerinin kullanılması önerilir.
2.Farmakolojik (İlaç) Tedavi
Şikayetlerin şiddetine göre (hafif, orta, ağır) ilaç tedavilerini basamaklı olarak planlıyoruz:
- İntranazal Kortikosteroidler (Burun Spreyleri): Orta ve şiddetli alerjik rinitin tedavisindeki altın standarttır. Burun içindeki iltihabı baskılar, tıkanıklığı, akıntıyı ve hapşırmayı çok etkili bir şekilde durdurur. Kana karışma oranları çok düşük olduğundan uzun süreli kullanımları son derece güvenlidir.
- Antihistaminikler: Hapşırık, akıntı ve kaşıntıyı hızla kesen ağızdan alınan haplar veya burun spreyleridir. Yeni nesil (ikinci kuşak) antihistaminikler uyku yapmayan özellikleriyle tercih edilir.
- Lökotrien Reseptör Antagonistleri: Özellikle alerjik rinit ile birlikte Astımı olan hastalarda her iki hastalığı aynı anda kontrol altına almak için sıklıkla reçete ettiğimiz tabletlerdir.
3.Alerjen İmmünoterapisi (Aşı Tedavisi)
İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya yıl boyu yoğun ilaç kullanmak zorunda kalan hastalarda, hastalığın gidişatını değiştirebilen (küratif) tek tedavi yöntemidir. Vücudun alerjene karşı tolerans geliştirmesini sağlamak amacıyla, alerjen maddenin cilt altı enjeksiyon (iğne) veya dilaltı damla/tablet şeklinde giderek artan dozlarda hastaya verilmesi işlemidir. Genellikle 3 ile 5 yıl süren uzun soluklu bir tedavidir.
Unutmayın; "alt hava yolları ile üst hava yolları kardeştir." Geçmeyen bir burun tıkanıklığınız veya geniz akıntınız varsa, bu durum ileride astım gelişme riskinizi artırabilir. Şikayetlerinizi bahar yorgunluğu veya basit bir nezle diyerek geçiştirmeyin.